Meuturi Basa Daerah Aceh

Lé Herman RN
Sarjana Bahasa dan Sastra FKIP Unsyiah

Basa Aceh nakeu saboh dari sekian basa di Provinsi Nanggroe Aceh Darussalam (NAD). Basa Aceh geupakèk lé seubagian ureueng nyang na di Aceh. Lôntuan peugah geupakek “sebagian ureueng”, seubab di sampéng basa Aceh, nasyit basa laén di Aceh. Basa laén nyan nakeuh basa Gayo, basa Alas, basa Teumieng (Tamiang), basa Devayan, basa Sigulai, basa Haloban, basa Boang, basa Jamèe atawa basa Aneuk Jamèe, ngon basa Kluet. Banbandum nyan geupeunan deungön basa daerah Aceh. Jadi, basa Aceh gepeutamong syit lam basa daerah Aceh, kon basa nasional Aceh.

Basa Aceh jeut keu lambang identitas dan kebanggaan Nanggroe Aceh Darussalam. Hai nyoe seusuai deungön fungsi baasa daerah seubagoe baasa Nasional. Di sampéng lambang keubanggaan ngoen identitas nanggroe, basa Aceh meufungsi syit seubagoe alat perhubungan di dalam keuluarga ngön masyarakat daerah, sarana peundukông budaya daerah seureuta pendukông sastra daerah di Aceh dan sastra daerah Indonesia.
Meunyo meunan, wajéb tateupeue basa daerah nyang na di Aceh nyoe dan pat-pat töh mantöng basa daerah nyan geupakèk. Meunyo basa Aceh ka jeulah peunyeubaranjih paléng luah. Jeut takeun, basa Aceh geupakèk bansigom wilayah Aceh.
Meunyo basa Jamèe atawa basa Aneuk Jamèe, hanya geugunakan awak nyang tinggai di daerah Aceh Selatan, Aceh Barat Daya, seubagian ubiet daerah Aceh Barat, Aceh Singkil, ngön Simeulue. Meunan syit ngön basa Kluet, geupakèk lé ureueng nyang tinggai di Aceh Selatan, nyang peunyeubaranjih di Kluet Utara, Kluet Selatan, Kluet Timur, dan Kluet Tengah.
‘Oh leuh nyan, basa daerah laén di Aceh nakeu basa Simeulue. Basa Simeulue geupakèk lé ureueng nyang tinggai di pulo Simeulue. Di sampéng basa Simeulue, di sidéh na syit basa Devayan, basa Sigulai, basa Lekon, dan basa Jamèe.
Basa Haloban geupakèk lé ureueng nyang tinggai di wilayah Aceh Singkil, Subulussalam. Sayangjih, basa Haloban dalam ancaman keupunahan, karena awak nyan leubèh seunang geupakèk basa Jamèe seubagoe baa pengantar dalam komunikasi siuroe-uroe. Di sampéng nyan, di sinoe na syit basa Boang.
Basa Gayo geupakèk lé ureueng nyang tinggai di Dataran Tinggi Gayo, Takengon dan Bener Meriah. Basa Gayo geupakèk syit lé ureueng nyang na di Gayo Lues, Kuta Cane, Aceh Tenggara, di sampéng di sidéh na syit basa Alas.
Basa daerah nyang laén, nyang na di Aceh nakeuh basa Tamiang. Basa Tamiang na di Kabupaten Aceh Tamiang. Daerah nyoe na Tamiang Hulu, na Tamiang Hili.
Banbandum nakeuh basa daerah Aceh. Jadi, meunyo na kongreh basa daerah Aceh lagèe geupeugèt lé Dinah Keubudayaan Provinsi NAD thôn 2007, nyang geudiskusikan harôh babandum basa daerah di Aceh, kön basa Aceh mantöng. Peunténg tapeugöt kongreh nyan, kareuna basa meununjôkkan bangsa.